Kindermisbruik is een afschuwelijke hedendaagse plaag met vele slachtoffers. Het ene na het andere schandaal haalt de publiciteit. Hulpverleners van Oxfam organiseren seksfeestjes met minderjarigen, seksueel misbruik van kinderen door medewerkers van Artsen zonder grenzen (zie deze link), het Rode Kruis (zie deze link), een teamarts van de nationale turnploeg van de VS die jonge talentvolle meisjes en veel vrouwen heeft misbruikt (zie deze link), iets langer geleden werden zelfs honderden kinderlijkjes bij een nonnenklooster in Ierland gevonden (zie deze link) etc. etc. Zelfs Jehovah’s Getuigen kwamen in het nieuws, en worden door een stichting ervan beschuldigd om zaken van kindermisbruik in de doofpot te stoppen, het makkelijk te maken voor de daders, en geen oog te hebben voor het slachtoffer (zie dit bericht). Is dat waar? In hoeverre zijn deze beschuldigingen vergelijkbaar met de hiervoor genoemde berichten van kindermisbruik?

Als één van Jehovah’s getuigen, die op latere leeftijd de bijbel is gaan bestuderen, wil ik graag op persoonlijke titel reageren op hetgeen hierover in het nieuws is gekomen. Want hoewel kindermisbruik helaas voorkomt, en er situaties geweest zullen zijn waar niet goed mee is omgegaan, bestrijd ik dat kindermisbruik door de organisatie van Jehovah’s getuigen niet de juiste aandacht heeft. Integendeel. Hieronder wil ik graag toelichten waarom ik dat vind. Daarbij verwijs ik naar publicaties die door kinderen, ouders, en ouderlingen worden gebruikt als bron om met kindermisbruik om te gaan, en informatie van officiële instanties (zie ook het artikel Onafhankelijk onderzoek Jehovah’s Getuigen niet nodig en niet proportioneel).

Voorlichting en bescherming van kinderen

Leer kinderen zich te verzetten tegen misbruik
Illustratie en bijschrift uit een publicatie van Jehovah’s getuigen om ouders te helpen kinderen weerbaar te maken.

Een korte gang langs de verschillende publicaties voor ouders en kinderen (zie onderaan dit artikel links naar verschillende publicaties) laat al snel zien hoe belangrijk Jehovah’s getuigen het vinden dat ouders hun kinderen al vroeg weerbaar maken tegen het gevaar van kindermisbruik. Ouders krijgen het advies om actief betrokken te zijn bij hun kinderen, attent te zijn op signalen dat iemand ongepaste belangstelling voor hun kind heeft, al vroeg voorlichting aan hun kinderen over dit gevaar te geven, en goed te luisteren naar wat een kind zegt en doet. In een artikel, waarbij ouders worden aangemoedigd om kinderen voor te bereiden op mogelijke situaties  staat de tip “Laat uw kind situaties kort naspelen, zodat hij zich zeker genoeg voelt om resoluut te weigeren, snel weg te gaan en u te vertellen wat er gebeurd is.” – Ontwaakt oktober 2007: ‘Bescherm uw kinderen’.

Hulp voor het slachtoffer – het is heel erg als een kind, ondanks alle voorzorgsmaatregelen die zijn genomen, toch wordt misbruikt; helaas zijn er geen garanties dat zoiets niet gebeurt. Wat kan je dan doen als kind, ouder, of ouderling in de gemeente?

In hoofdstuk 32 van de publicatie ‘Jonge mensen vragen, praktische antwoorden, deel I’, wordt de raad gegeven om iemand in vertrouwen te nemen, met ouderlingen te praten over wat er is gebeurd, en eventueel professionele hulp te zoeken. In deze publicatie staat bijvoorbeeld “De troostende woorden van een lieve herder kunnen je helpen in te zien dat je als slachtoffer van verkrachting geen schuld hebt aan de zonde van een ander.”

Hoewel deze raad goed is, en het bespreken van passende bijbelteksten een krachtige uitwerking op iemand kunnen hebben die in God gelooft, is niet iedereen even bekwaam om anderen op dit punt te helpen. Professionele hulp wordt niet ontraden, integendeel. Zo raadt de genoemde publicatie aan: ”Soms worden slachtoffers heel depressief. Dan kan het verstandig zijn naar een arts te gaan.”. Ook in andere situaties kan het raadzaam zijn professionele hulp in te schakelen. De keuze is echter aan het slachtoffer en de ouders (als die niet de dader zijn), en niet aan de ouderlingen om externe hulp in te schakelen.

Gevolgen voor de dader, bescherming voor kinderen – Kindermisbruik is één van de zonden waarvoor volgens de Mozaïsche wet de doodstraf gold. Dat geeft aan hoe erg God iets dergelijks vindt. Maar de Mozaïsche wet is nu niet meer geldig. Na de instelling van het nieuwe verbond op basis van Jezus’ slachtoffer, moeten Jezus’ volgelingen zich houden aan nationale wetten, behalve als die tegen Gods wet ingaan. In de Griekse geschriften staan wel richtlijnen hoe men met bepaalde zaken in de gemeente moet omgaan, om de gemeente rein te houden en te beschermen tegen slechte invloeden. Op grond van die richtlijnen is kindermisbruik een reden voor uitsluiting (1 Korintiërs 5:9-13), en niet een hand boven het hoofd houden van de dader, zoals sommigen ten onrechte beweren. Wat dat betreft is het heel goed als er misbruikzaken, die in het verleden niet goed behandeld zijn, nu nog aan het licht komen.

In het verleden werden Jehovah’s getuigen geregeld bekritiseerd omdat ze op basis van de bijbel personen die zonder berouw grove zonden begaan uit hun gemeenschap sluiten. Maar door onberouwvolle daders uit te sluiten worden kinderen en de gehele gemeente juist beschermd tegen dergelijke personen. Ook komen sommigen, omdat ze zijn uitgesloten, tot het besef van de ernst van wat ze gedaan hebben, en krijgen ze alsnog berouw, zodat ze geen gevaar meer vormen voor anderen. Uitsluiting is daarom een goede maatregel, die veel ellende kan voorkomen.

Een andere manier waarop daders van kindermisbruik geen hand boven het hoofd wordt gehouden is dat zij, ook als zij berouw hebben, niet meer in aanmerking komen om als dienaar in de bediening of als ouderling te dienen. Ook zal een dader de opdracht krijgen om niet meer alleen met minderjarigen te zijn, en zal deze erop worden aangesproken als hij (of zij) geen gepaste afstand tot kinderen houdt. En zo zijn er nog andere mogelijke maatregelen. Op die manier worden in de eerste plaats kinderen beschermd, maar ook de berouwvolle dader tegen zichzelf.

Het is duidelijk dat de Christelijke gemeente van Jehovah’s getuigen geen “paradijs voor pedofielen” is, zoals door sommigen wordt beweert (hoewel de stichting veel sympathisanten kent doet overigens bijna niemand aangifte, wat indicatief is). Het gaat niet om misbruik vanuit iemand vanuit een functie, zoals een priester of trainer/coach, en met medeweten van het bestuur of het lichaam van ouderlingen, zoals dat bij hedendaagse schandalen vaak het geval is. Het gaat over een gezin, familie of vrienden waar dit gebeurt.

Ook gaan Jehovah’s Getuigen heel anders om met daders van kindermisbruik dan sportorganisaties die onlangs in het nieuws zijn gekomen, en kerkgemeenschappen die een dader in een verantwoordelijke positie overplaatsen naar een andere gemeente. Laten we daar eens een voorbeeld van bekijken, om het verschil duidelijk te maken.

Graffiti Portugal over kindermisbruik katholieke kerk
Graffiti in Portugal over kindermisbruik katholieke kerk, door Milliped – Eigen werk, CC BY 3.0

In Boston heeft een journalistiek onderzoek in de jaren ‘80 geleid tot de ontmaskering van bijna 100 priesters die zich schuldig maakten aan kindermisbruik, en een hand boven het hoofd werden gehouden door de leiding van de kerk. Zij werden naar een andere gemeente overgeplaatst en daar weer opnieuw als priester aangesteld, waar zij geregeld doorgingen met het misbruik van minderjarigen, en nieuwe slachtoffers maakten. Als die organisaties op dezelfde manier als Jehovah’s getuigen hadden gehandeld zou veel leed bespaard zijn geweest.

Aangifte bij politie, wanneer en door wie? – De website voor slachtofferhulp maakt duidelijk dat het doen van een aangifte en een veroordeling heel belangrijk is, omdat het kan helpen het kind te beseffen dat het niet schuldig aan het misbruik. Kritiek over de wijze waarop Jehovah’s getuigen met kindermisbruik omgaan gaat vooral om het feit dat zij als organisatie geen aangifte doen bij de politie, of dat zouden ontmoedigen. Hoe zit dat? Wie moet aangifte doen? Ben je als organisatie juridisch verplicht om aangifte te doen? Zou je je als organisatie verplicht moeten voelen om aangifte te doen? En hoe zit het dan met de belangen van het slachtoffer en de ouders?

Belang van slachtoffer en ouders Zowel de ouders als het slachtoffer kunnen aangifte doen. Voor een minderjarig slachtoffer is het heel moeilijk om aangifte te doen. Het doen van een aangifte, en het traject daarna, kan voor een slachtoffer en ouders ingrijpend en belastend zijn, stelt de website voor slachtofferhulp. Daarom is het belangrijk om het belang van het slachtoffer en ouders in aanmerking te nemen.

…het uitgangspunt is dat slachtoffers zelf de stap willen zetten. Zo voorkomen we dat iemand voor de tweede keer slachtoffer wordt.

Met betrekking tot dit punt maakte Mevrouw Kwakman, landelijk zedenofficier van justitie, in het NPO Radio 1-programma Nieuws en Co een belangrijk uitgangspunt duidelijk over aangifte doen bij zedenzaken bij volwassenen (zie deze link) Zij stelde dat de wens van het slachtoffer centraal moet staan bij de afweging of tot vervolging wordt overgegaan: “Een aangifte is niet altijd noodzakelijk, maar het uitgangspunt is dat slachtoffers zelf de stap willen zetten. Zo voorkomen we dat iemand voor de tweede keer slachtoffer wordt.” Zij spreekt uit vanuit een enorme kennis en ervaring over hoe belastend dergelijke strafzaken kunnen zijn voor slachtoffers van zedenzaken. Daarom is haar beoordeling hierover van groot belang. Als dit al voor volwassen slachtoffers geldt, is dit zeker nog meer van toepassing bij zedenzaken bij zeer kwetsbare minderjarigen.

Mensen die het een morele verplichting vinden om sowieso aangifte te doen wanneer je als derde te weten komt dat er sprake is van misbruik, gaan helaas voorbij aan deze belangen. Dat is vreemd, omdat de personen die kritiek hebben op de wijze waarop Jehovah’s getuigen hiermee omgaan, beweren dat zij juist voor het belang van slachtoffers op willen komen.

Gebrek aan bewijs Als er echter onvoldoende bewijzen zijn, bijvoorbeeld als er getuigen ontbreken, leidt de aangifte misschien niet tot een strafproces wat als frustrerend kan worden ervaren, zo meldt de website. Zonder voldoende bewijs is de situatie voor het Openbaar Ministerie niet anders dan voor een andere organisatie, zoals die van Jehovah’s getuigen. Zonder bewijs kan je weinig doen, maar kan je natuurlijk wel proberen om het slachtoffer zo goed mogelijk te helpen.

Als ouders en/of kind ervoor kiezen om niet direct aangifte te doen, of wanneer het misbruik pas later aan het licht komt, is het ook mogelijk om later nog aangifte te doen. Het is begrijpelijk dat het initiatief aan de ouders en het slachtoffer wordt gelaten. Vroeger was er een verjaringstermijn van 12 jaar nadat een slachtoffer meerderjarig was geworden. Sinds 2013 geldt er voor een dergelijk delict geen verjaringstermijn meer. Volgens het huidige beleid wijzen Jehovah’s getuigen het slachtoffer en de ouders op het recht om aangifte te doen, wordt er geen kritiek uitgeoefend als iemand dat ook doet. Blijkbaar is dat in een enkel geval in het verleden wel ten onrechte gebeurd.

Meldcode voor kindermishandeling en -misbruik Behalve dat het slachtoffer en de ouders aangifte kunnen doen, gelden er voor enkele instanties de verplichting gebruik te maken van een meldcode voor kindermishandeling en kindermisbruik. Dat zijn instanties in de sectoren gezondheidszorg, onderwijs, kinderopvang, maatschappelijke ondersteuning, jeugdhulp, en justitie (zie deze website). Vrijwilligersorganisaties zijn niet verplicht om gebruik te maken van de meldcode, maar mogen dat wel.

Jehovah’s getuigen zien toe op de naleving van de wettelijke meldplicht voor kindermisbruik. Aangifte kan ook door de organisatie worden gedaan als een minderjarige nog steeds gevaar loopt om te worden misbruikt, of omdat er andere gegronde redenen zijn. Dat zou bijvoorbeeld kunnen in het geval van een onberouwvolle dader.

Wat levert de balans op? – Het is verschrikkelijk als kinderen het slachtoffer worden van misbruik en geweld. Dat kinderen opgroeien in liefdevolle gezinnen, waar hoge normen worden gehandhaafd, ouders betrokken zijn, kinderen goed worden voorgelicht en weerbaar worden gemaakt is in deze tijd heel belangrijk. Jehovah’s  getuigen schenken hier veel aandacht aan, hebben zorg voor slachtoffers, en adviseren ook om professionele hulp in te schakelen. Ook treden zij binnen hun beperkte mogelijkheden streng op tegen misbruikers, en sluiten hen uit hun gemeenschap als zij geen berouw hebben. Berouwvolle daders worden niet naar andere gemeenten verhuisd, maar worden ontheven van hun taken en verantwoordelijkheden, en in het oog gehouden. Zij ontmoedigen het niet om aangifte te doen. Dat zij als organisatie geen aangifte doen, of uit eigen beweging interne documenten overhandigen, is conform de huidige wetgeving en geen doofpot. Het is in eerste instantie aan het slachtoffer en ouders om stappen te nemen; hun keuzen moeten gerespecteerd worden.

Dat er in individuele gevallen is afgeweken van deze richtlijnen is betreurenswaardig, en verschrikkelijk voor de slachtoffers. Helaas leidt het ook tot ongerechtvaardigde en onevenwichtige kritiek dat dit de gebruikelijke gang van zaken zou zijn. Ontevredenheid, begrijpelijke en misschien ook gerechtvaardigde frustratie over de eigen ervaring hiermee, wordt ten onrechte veralgemeniseerd tot beleid bij Jehovah’s getuigen. Ook worden er onterechte vergelijkingen met andere religies, en andere zaken van kindermisbruik, gemaakt. Dat doet geen recht aan de aandacht die dit onderwerp bij Jehovah’s getuigen heeft.

Ik vind het ook heel erg voor slachtoffer van misbruik dat sommigen het vertrouwen in God, en in de organisatie van Jehovah’s getuigen zijn verloren. Het is niet Gods wil geweest dat zoiets is gebeurd om iemand te straffen, een belangrijke les te leren, of dat het een gevolg is van zonden in een eerder leven, zoals sommige geloofsrichtingen leren. God staat nog voor korte tijd toe dat er zoveel lijden in de wereld is, waar zijn tegenstander “de heerser van deze wereld” is (Johannes 12:31; 14:30; 16:11). Naast alle mogelijke menselijke hulp zal God ook iedereen troosten en kracht geven om met het leed en de pijn om te gaan, zoals Hij dat ook bij Job deed (zie ook het artikel: Waarom laat God lijden toe).

stop kindermisbruik
Logo van de Stichting Stop kindermisbruik, http://www.stopkindermisbruik.nl

Velen, waaronder ook vele slachtoffers van onrechtvaardigheid in de hele wereld,  kijken ernaar uit dat Gods koninkrijk een einde maakt aan alle vormen van onrechtvaardigheid en lijden. In die nieuwe wereld zullen er geen slechte mensen meer zijn. Ook zullen herinneringen aan onrecht in het verleden dan niet meer lijden tot negatieve gevoelens, verdriet, en depressiviteit. God belooft: „Ziet, ik schep nieuwe hemelen en een nieuwe aarde; en devroegere dingen zullen niet indegeestworden teruggeroepen, noch zullen ze inhet hart opkomen” (Jesaja 65:17). Iedereen zal dan echt gelukkig zijn.

Lijst van enkele publicaties van Jehovah’s getuigen in relatie tot kindermisbruik:

Bescherm uw kinderen

Filmpje om kinderen te beschermen tegen digitale kinderlokkers

Jehovah’s Getuigen geven voorlichting om seksueel misbruik te voorkomen

Hoe kunnen ouders hun kinderen seksuele voorlichting geven?

De onschuldige slachtoffers van seksuele kindermishandeling

De verborgen wonden van seksuele kindermishandeling

Wat jonge mensen vragen, Praktische antwoorden, deel 1