Verbod op Jehovah Getuigen 1935 in Duitsland
1935: Verbod op Jehovah’s Getuigen in Duitsland.

Op verschillende momenten van het jaar staan veel mensen stil bij de Tweede Wereldoorlog[2], en in het bijzonder bij de verschrikkingen van het Joodse volk. Weinig mensen weten echter dat de Christelijke gemeente van Jehovah’s Getuigen de enige religie was die door Hitler werd vervolgd. „Vervolging ten dode”, zo merkt de Nederlandse historicus dr. Lou de Jong op, „trof slechts één enkele religieuze groepering: de Jehova’s Getuigen”. — Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog. Zoals de Joden werden herkend aan een gele Jodenster, werden Jehovah’s getuigen herkend aan een paarse driehoek. Maar waarom werden Jehovah’s Getuigen door de nazi’s vervolgd, en andere religies niet?

Geen tijd om zich stil te houden.[3]Al veel eerder dan dat de tweede wereldoorlog uitbrak was het voor Jehovah’s getuigen duidelijk dat het opkomende nationaal-socialisme een groot gevaar vormden. En zeker voor Jehovah’s getuigen, omdat zij politiek neutraal (Johannes 18:36)[4] zijn, alleen God als hoogste autoriteit erkennen (o.a. Mattheüs 6:24; Markus 12:17; Handelingen 5:29), en niet deelnemen aan oorlogsvoering (Micha 4:1-4; Mattheüs 26:52)[5]. Daarom namen ze wereldwijd, inclusief in Duitsland, al vroeg een standpunt tegen het nazisme in, en behoorden tot de eersten die vervolgd werden.

Verklaring in Golden Age uit 1929 over het Nazisme
Al in 1929 waarschuwden Jehovah’s Getuigen (toen bijbelonderzoekers genoemd) voor het nationaal-socialisme.

In de Golden Age (de voorloper van Ontwaakt!) van 15 oktober 1929 werd al duidelijk gemaakt dat het nationaal-socialisme een duivelse ideologie was. 3 Jaar voordat Hitler aan de macht kwam stond in de Duitse uitgave: „Het nationaal-socialisme is . . . een beweging die rechtstreeks in dienst van ’s mensen vijand, de Duivel, . . . handelt.”

Op een congres van Jehovah’s getuigen op 25 juni 1933 in Berlijn maakten zij duidelijk dat ze de politieke ideologie van Hitler niet zouden ondersteunen. Enkele dagen later namen de nazi’s het bijkantoor in Maagdenburg in beslag. Vervolgens werden vergaderingen beëindigd, Getuigen gearresteerd, ontslagen, en huizen werden binnengevallen. Begin 1934 was er 65 ton lectuur in beslag genomen en verbrand!

Op 9 februari 1934 schreef Joseph F. Rutherford, namens het besturende lichaam een protestbrief aan Hitler als antwoord op de vervolging van Jehovah’s Getuigen door de nazi’s. Op 7 oktober 1934 werd Rutherfords brief gevolgd door zo’n 20.000 protestbrieven en -telegrammen die door Jehovah’s Getuigen uit vijftig landen, waaronder Duitsland, aan Hitler werden gestuurd. Er stond in: „Uw wet is lijnrecht in tegenspraak met Gods wet. . . . Daarom delen wij u mee dat wij ten koste van alles Gods geboden zullen gehoorzamen, zullen bijeenkomen voor het bestuderen van zijn Woord en hem zullen aanbidden en dienen zoals hij geboden heeft.”

Faschismus oder Freiheit
In deze brochure waarschuwden Jehovah’s Getuigen voor het opkomende fascisme.

Naarmate de vervolging toenam, werden de gruwelijkheden en de bedoelingen van het nazisme steeds duidelijker. In boeken, tijdschriften, campagnes, brochures, zoals “Ziet de Feiten onder de Oogen”, en de resolutie “Waarschuwing” werden velen geïnformeerd over het wrede regime en ervoor gewaarschuwd. Tegen 1940 waren al meer dan 20 namen van nazikampen in de lectuur bekend gemaakt, soms met tekeningen erbij. In de publicaties van Jehovah’s Getuigen werd in die tijd al geschreven over de vernietiging van Joden. Iedereen kon het weten. Helaas was het vaak aan dovemansoren gericht.

De prijs voor loyaliteit aan God[6]Tot het einde van de oorlog hebben Jehovah’s Getuigen volhard in een krachtig standpunt tegen het nationaal-socialisme. In zijn boek Hitler — 1889–1936: hoogmoed beweert Ian Kershaw, hoogleraar geschiedenis, dat dit kwam dat omdat Jehovah’s Getuigen weigerden te „buigen voor de totale aanspraken van de nazi-staat”. Zij weigerden onder het naziregime de Hitlergroet te brengen, en ze bleven neutraal in politieke en militaire kwesties.

Het boek Betrayal — German Churches and the Holocaust (red.: Robert P. Ericksen, hoogleraar geschiedenis, en Susannah Heschel, hoogleraar joodse studies), legt uit dat de Getuigen „weigerden aan geweldpleging of het gebruik van militair geweld deel te nemen. . . . Getuigen geloofden in politieke neutraliteit, wat betekende dat ze niet op Hitler stemden, noch de Hitlergroet brachten.” Dit wekte de woede van de nazi’s op en bracht de Getuigen in gevaar omdat „het nationaal-socialisme zo’n weigering niet duldde”.

Als gevolg van deze standpunten werden Jehovah’s Getuigen door de nazi’s wreed vervolgd. Zo’n 12.000 Getuigen werden voor kortere of langere tijd in gevangenissen en concentratiekampen opgesloten. Ongeveer tweeduizend van hen stierven. Honderden werden geëxecuteerd.

Opmerkelijk is dat Jehovah’s Getuigen op een eenvoudige manier hun vrijheid terug

Verklaring om vrijgelaten te worden tijdens WOII
Als een Getuige van Jehovah deze verklaring ondertekende werd hij vrijlaten.

konden krijgen. Zij hoefden daarvoor alleen maar een korte verklaring te ondertekenen. Die verklaring hield in dat zij afstand namen van hun geloof en zelfs bereid waren om in oorlogstijd de militaire dienstplicht te vervullen. Velen van hen, volgens sommige schattingen zelfs tot 90%, weigerden hun geloof te verloochenen. Zij vonden hun getrouwheid aan God belangrijker dan hun leven, en volgden het voorbeeld van Jezus.

Standvastigheid onder naziterreur blijft niet onopgemerkt[7]In relatie tot de documentaire Jehovah’s Getuigen – Standvastig onder nazi-terreur erkende Dr. Wolfgang Scheel, directeur van het Centrum voor Politieke Opleiding in Nedersaksen: „Een van de onaangename historische waarheden is dat Jehovah’s Getuigen met veel grotere vastberadenheid het nationaal-socialisme hebben afgewezen dan de christelijke kerken. . . . Wat men ook over de leringen en godsdienstigheid van Jehovah’s Getuigen mag denken, hun standvastigheid onder het naziregime dwingt respect af.” Als iedereen, die beweerde een christen te zijn, het voorbeeld van Jehovah’s Getuigen zou hebben gevolgd, dan zou Hitler nooit aan de macht zijn gekomen en zouden er geen militairen zijn geweest om voor hem te vechten.

Als iedereen, die beweerde een christen te zijn, het voorbeeld van Jehovah’s Getuigen zou hebben gevolgd, dan zou Hitler nooit aan de macht zijn gekomen en zouden er nauwelijks militairen zijn geweest om voor hem te vechten.

Professor Jürgen Dittberner, destijds directeur van de Stichting voor de herinneringscentra van Ravensbrück, Sachsenhausen en Brandenburg, zei: „De morele moed waarvan Jehovah’s Getuigen onder het nationaal-socialisme blijk gaven, verdient respect. . . . Wij houden de gedachtenis aan deze mensen die hun geloof niet verloochenden en die als gevolg daarvan moesten lijden of zelfs sterven, hoog in ere.”

Op 17 juni 1946 zond koningin Wilhelmina der Nederlanden een condoleancebrief naar een gezin van Jehovah’s Getuigen in Amsterdam. Daarin bracht zij haar bewondering tot uitdrukking voor de zoon van het gezin, Jacob van Bennekom, die tijdens de Tweede Wereldoorlog door de nazi’s om het leven was gebracht. Enkele jaren geleden besloot de gemeenteraad van Doetinchem om een straat te vernoemen naar Bernard Polman, ook een getuige van Jehovah die tijdens de oorlog ter dood was gebracht.[8]

De hoogste eer komt echter God toe die iedereen heeft gesterkt om standvastig te blijven onder de enorme terreur van de nazi’s. Want zonder Jehovah’s hulp was het zo goed als onmogelijk om niet te zwichtten onder de druk die werd uitgeoefend op iedereen die zich niet wilde onderwerpen aan het nazisme. Zij die zijn overleden rusten tot de opstanding. “Want God is niet onrechtvaardig, hij zal niet vergeten wat jullie hebben gedaan en hoeveel liefde jullie voor zijn naam hebben getoond …” – Hebreeën 6:10.


 

[1] Voor deze blog is vooral materiaal verzameld uit meerdere publicaties, waaronder 2 documentaires, die zijn uitgegeven door Jehovah’s Getuigen. Daarin staan echter ook verwijzingen naar publicaties die niet van door Jehovah’s Getuigen zijn uitgegeven.

[2] Enkele herdenkingen: Op de laatste zondag van het jaar is er de Internationale en Nationale herdenking van de  slachtoffers van de Holocaust. Op 4 mei is het Dodenherdenking, 5 mei Bevrijdingsdag, D-Day wordt herdacht op 6 juni, en 6 augustus is de Herdenking van de kernbommen op Hiroshima en Nagasaki.

[3] Zie voor meer informatie over hoe Jehovah’s Getuigen het nazisme vóór en tijdens de oorlog aan de kaak stelde het artikel: Het kwaad van het nazisme aan de kaak gesteld.

[4] Zie voor de bijbelse ondersteuning van politieke neutraliteit: Waarom zijn Jehovah’s Getuigen politiek neutraal.

[5] Zie voor de bijbelse redenen om niet mee te doen aan oorlogen: Waarom doen Jehovah’s Getuigen niet mee aan oorlogen?

[6] Zie ook het artikel: Sta in volkomenheid en met een vaste overtuiging – Moedige rechtschapenheidbewaarders zegevieren over nazi-vervolging

[7] In 2001 heeft de VPRO op de radio een 3-delige documentaireserie uitgezonden over Jehovah’s getuigen tijdens de tweede wereldoorlog.

Deel 1: De aanleiding tot vervolging. Als Hitler in 1933 in Duitsland aan de macht komt, zijn Jehovah’s Getuigen een van de eerste organisaties die in Duitsland verboden wordt. De Bijbelvorsers, zoals ze in Duitsland genoemd worden, worden streng vervolgd omdat ze o.a. weigeren de Hitlergroet te brengen en dienst weigeren. In de Nederlandse tijdschriften van Jehovah’s Getuigen verschijnen artikelen tegen Hitler en worden de wreedheden in de concentratiekampen aan de kaak gesteld, zeer tegen de zin van de Nederlandse overheid. In mei 1940 zijn de Nederlandse Getuigen van Jehovah voorbereid op het ergste.

Deel 2: De arrestaties. Ook na de bezetting van Nederland door Duitsland in 1940 gaan Jehovah’s getuigen gewoon door met hun predikings- en onderwijzingswerk. Een deel van de organisatie gaat ondergronds. In 1941 proberen de Duitsers door middel van een grote razzia de organisatie een beslissende slag toe te brengen. De leiding ontsnapt, maar tientallen getuigen worden opgepakt.

Deel 3: Concentratiekampen en terugkeer. Deze laatste aflevering gaat over hun ervaringen.

[8] Zie het artikel: Getrouw en onbevreesd in weerwil van nazi-onderdrukking.